در دنیای به هم پیوسته امروز، یادگیری زبان دوم دیگر یک انتخاب لوکس نیست، بلکه مهارتی ارزشمند و ضروری محسوب میشود. سالها تحقیق در علوم شناختی و زبانشناسی نشان میدهد که دوران کودکی، بهویژه سالهای اولیه زندگی، بهترین زمان برای آغاز این سفر پرفایده است .
چرا دوران کودکی بهترین زمان است؟
مغز کودکان زیر ۵ سال، انعطافپذیری عصبی فوقالعادهای دارد. آنها زبان دوم را با همان بخشی از مغز یاد میگیرند که زبان مادری را فرا میگیرند . بهترین پنجره یادگیری زبان، از بدو تولد تا سهسالگی است؛ دورهای که کودک صداها و ساختارهای زبانی را بهطور طبیعی و بدون زحمت جذب میکند . برخلاف بزرگسالان که نیاز به حفظ کردن و تکرار عمدی دارند، کودکان از طریق بازی، تعامل و ارتباط معنادار زبان را درونی میسازند .
مزایای شگفتانگیز دوزبانگی
یادگیری زبان دوم، مزایایی فراتر از توانایی مکالمه دارد :
· تقویت تواناییهای شناختی: کودکان دوزبانه در مهارتهایی مانند تمرکز، حل مسئله، حافظه و انعطافپذیری ذهنی عملکرد بهتری دارند . مغز آنها مدام در حال “ژیمناستیک ذهنی” و جابجایی بین دو زبان است که باعث تقویت توجه و تمرکز میشود .
· پیشرفت تحصیلی: دوزبانگی با تقویت مهارتهای خواندن، نوشتن و ریاضیات و کسب نمرات بالاتر در آزمونهای استاندارد ارتباط مستقیم دارد . کودکانی که زبان دوم یاد میگیرند، درک عمیقتری از ساختار زبان مادری خود نیز پیدا میکنند .
· پرورش ذهن خلاق: دسترسی به دو نظام زبانی متفاوت، دریچههای جدیدی از تفکر را به روی کودک میگشاید و خلاقیت او را شکوفا میکند .
· ارتباط عمیق با فرهنگ و هویت: یادگیری زبان دوم، کودک را با فرهنگ، تاریخ و هویت جدیدی آشنا میکند و باعث پرورش همدلی و احترام به تنوع فرهنگی میشود . همچنین استفاده از زبان مادری، پیوند کودک را با خانواده و میراث فرهنگیاش حفظ میکند .
· آینده شغلی درخشان: در بازار کار جهانی، افراد دوزبانه فرصتهای شغلی بیشتری دارند و کارفرمایان برای این مهارت ارزش ویژهای قائل هستند .
· سلامت مغز در بلندمدت: تحقیقات نشان داده دوزبانگی میتواند شروع علائم آلزایمر را تا ۴ تا ۵ سال به تأخیر بیندازد .
آیا نگرانیهای والدین درست است؟
بسیاری از والدین نگرانند که یادگیری همزمان دو زبان، کودک را گیج کند یا باعث تأخیر در گفتار شود . تحقیقات این نگرانیها را رد میکند :
· کودکان گیج نمیشوند: نوزادان حتی در ۶ ماهگی میتوانند دو زبان را بر اساس ریتم و صدا تشخیص دهند. تا سهسالگی، کودکان دوزبانه میتوانند زبان مناسب را با فرد مقابل انتخاب کنند .
· “آمیختن زبان” عادی است: وقتی کودک میگوید “quiero mas juice”، گیج نشده، بلکه دارد مسئلهگشایی میکند. این پدیده که “تغییر کد” نام دارد، بخشی طبیعی و هوشمندانه از رشد دوزبانه است .
· تأخیر در گفتار افسانه است: کودکان دوزبانه درست مانند همسالان تکزبانه خود، اولین کلمات را حدود ۱۲ ماهگی و جملات دوکلمهای را تا ۲۴ ماهگی بیان میکنند. ممکن است واژگان در هر زبان کمتر باشد، اما مجموع واژگان با کودکان تکزبانه برابری میکند .
چگونه به کودک در یادگیری زبان دوم کمک کنیم؟
· از بدو تولد شروع کنید: هرچه زودتر شروع کنید، کودک راحتتر زبان را جذب میکند .
· ثبات داشته باشید: روش “یکی از والدین، یک زبان” بسیار مؤثر است. هر والد میتواند به زبانی که در آن راحتتر است با کودک صحبت کند .
· یادگیری را لذتبخش کنید: از بازی، آهنگ، داستان و فیلم استفاده کنید . یادگیری از طریق بازی، بهترین روش برای کودکان است .
· ایمنی عاطفی ایجاد کنید: اگر کودک مضطرب یا خجالتی باشد، مانعی ذهنی (“فیلتر عاطفی”) ایجاد میشود که یادگیری را مسدود میکند. محیطی شاد و بدون ترس از اشتباه، کلید موفقیت است .
· با گویشوران بومی ارتباط برقرار کنید: گروههای بازی دوزبانه، دوستان و خانوادهای که به آن زبان صحبت میکنند، فرصتهای عالی برای تمرین هستند .
· به اشتباهات حساس نباشید: به جای اصلاح مداوم، تشویق کنید و الگوی درست را ارائه دهید. اشتباهات طبیعی هستند .
· زبان اقلیت را فراموش نکنید: اگر یکی از زبانها در جامعه غالب نیست، با کتاب، موسیقی و فیلم، آن را در خانه زنده نگه دارید .
نکته پایانی
کودکان دوزبانه، جهان را غنیتر میبینند و ارتباطات عمیقتری برقرار میکنند. یادگیری زبان دوم، سرمایهگذاری برای آینده فرزند شماست؛ هدیهای که تا پایان عمر همراه او خواهد بود. مهم نیست در چه سنی شروع کنید، مهم این است که با عشق و حمایت همراه باشد .